De kunst van het aanvaarden
Sarah Hunt
In onze cultuur wordt de nadruk gelegd op prestaties, op het vermogen bepaalde omstandigheden te verbeteren, waarbij materiële doeleinden de voornaamste drijfveer vormen. Kinderen krijgen deze houding van jongs af aan ingeprent, maar zelden wordt hun de waarde van aanvaarding geleerd. Zij die iets presteren ontvangen alle lof, terwijl zij die genoodzaakt worden te aanvaarden meestal met medelijden worden bejegend, of eenvoudig worden genegeerd. Er bestaat een sterke neiging om aanvaarding gelijk te stellen met mislukking, en dat zien we als iets onplezierigs en negatiefs.
Een andere manier om naar aanvaarding te kijken, is om haar niet te zien als een mislukking, maar als een wijze en verlichte keuze, het vermogen om te onderscheiden wanneer aanvaarding een positieve vorm van handelen is. Een eerste vereiste is aandachtig waarnemen. Voortdurend wordt van ons gevraagd een oordeel te vormen, maar dat oordeel is maar al te vaak gekleurd door persoonlijke verlangens, door de heersende normen en door de reacties van onze collega’s; of we vervallen misschien tot onverschilligheid en geven de strijd op omdat die ons te veel wordt. Die manier van denken is negatief en werkt als een ondoorzichtig scherm tussen degene die handelt of kiest en het voorwerp van zijn keuze. Maar als ons oordeel is gebaseerd op aandachtig waarnemen, dan is dat een creatieve daad.
Om te beginnen vereist het zelfdiscipline, zelfbeheersing. Dat stelt ons in staat achter de oppervlakkige aspecten van onze relaties te kijken en ons bewust te worden van de aard of de wezenlijke behoeften van hen die ons omringen. Met deze kennis kunnen alle daden creatieve uitingen worden, of ze nu neerkomen op het tot stand brengen van een verandering ten goede, dan wel op het aanvaarden van iets wat niet moet of kan worden veranderd.
De aandachtige waarneming die we nodig hebben om keuzes te maken is eigenlijk iets heel opmerkelijks, want ze is niet vastomlijnd. Ze is nuttig bij onze alledaagse activiteiten, terwijl ze in haar hoogste aspect geleidelijk het heelal voor ons onthult, ons onze plaats in de kosmos toont en waarom we hier zijn. Het is ongetwijfeld nog een ver verwijderd doel om alles in het heelal volledig te begrijpen, maar is het niet geweldig om te beseffen dat het aandachtig verrichten van onze eenvoudigste taken de weg bereidt die we moeten gaan om tot dat begrip te komen?
Meestal zien we niet hoeveel dingen er in het leven zijn die we moeten aanvaarden. Misschien komt dat omdat we dat woord in het dagelijks leven niet gebruiken, en toch is aanvaarding gedurende ons hele leven een noodzaak: we moeten onze geboorte in een bepaald gezin, land en volk aanvaarden en ook onze eigen karaktertrekken – op stoffelijk, emotioneel, mentaal en spiritueel gebied – onze karmische erfenis, of we die zo noemen of niet. We moeten de natuurwetten van onze aarde aanvaarden, het klimaat, de zwaartekracht, enz. Zo zou men met die opsomming kunnen doorgaan, maar het is duidelijk dat de manier waarop iemand een van deze beperkende omstandigheden, of alle, aanvaardt, aangeeft of hij wel of niet een leven kan leiden dat de moeite waard is en voldoening schenkt.
Het is opvallend dat we handelen en aanvaarden als twee afzonderlijke en tegengestelde gedragingen zien, het eerste positief en het tweede negatief. Dat is niet juist. Een goede evaluatie vormt de basis voor mogelijke beslissingen: is het verstandiger om aan een verandering te werken of om zich te schikken in de onvermijdelijke stroom van gebeurtenissen?
Gewoonlijk passen we het woord aanvaarden toe op onaangename ervaringen in ons leven en zelden op die welke ons vreugde brengen. Toch is het voor het aanvaarden van wat goed, mooi en gunstig is – alles wat we geluk noemen – ook nodig dat we aandachtig waarnemen, want prettige gebeurtenissen vragen om dezelfde eigenschappen van creatief denken en oordelen. Bovendien staan we er zelden bij stil dat het aanvaarden van wat we goed achten ook een negatieve daad kan zijn, want als we er te sterk bij betrokken raken, verliezen we het vermogen iets te zien zoals het werkelijk is. Gebeurtenissen die in ons leven tot succes of tot mislukking leiden zijn beide heilzaam, omdat ze goed en noodzakelijk zijn voor onze vooruitgang als evoluerende wezens.
Er bestaat een innerlijke houding die zelfs een schijnbare mislukking in succes kan veranderen, en een andere die van ‘geluk’ een mislukking kan maken. Op onze lange reis naar verlichting is het nodig dat we zowel mislukkingen als overwinningen ervaren en leren beheersen. Een mislukking kan nuttig zijn als een middel om in de toekomst wijzer te handelen. Het op juiste wijze aanvaarden van successen en mislukkingen schept een dynamische band tussen de persoon die handelt en zijn omstandigheden. Hij heeft het vermogen zijn levensomstandigheden in perspectief te zien, te begrijpen dat succes en mislukking slechts de gevolgen zijn van vroegere daden, en dat die zijn onsterfelijke zelf – dat toekijkt en kan beoordelen wat er werkelijk gebeurt – niet raken. Hij wordt niet het slachtoffer van de mislukking, die hij slechts lijdzaam ondergaat, maar een actieve werker die ‘schoon schip maakt’ voor hij aan betere dingen toekomt. Succes kan hij wijs en bescheiden aanvaarden, en ten dienste van iedereen aanwenden.
Wanneer we de uitdrukking ‘de kunst van het aanvaarden’ gebruiken, willen we daarmee zeggen dat het net als andere vaardigheden een kunst is die door training moet worden geleerd, door opoffering en door het meest creatieve deel van onze natuur bij het leerproces te betrekken. Zoals een kunstenaar de grootte van zijn talent ontdekt en gebruikt door het te beproeven en in te zetten, zo moeten ook wij onszelf trainen en die toewijding betrachten die onze verborgen mogelijkheden als mens tot volle bloei zullen brengen.