Een verkenning van de theosofie

Online editie

Vertaling van: Exploring Theosophy

Omslag naar het schilderij ‘Prairie Path’ van Patrice Hughes

Uit deze uitgave mag alleen met toestemming van de uitgever iets worden overgenomen.

© 2007  Theosophical University Press Agency,
Den Haag

  Inhoudsopgave  

 

 

Spirituele vooruitgang

 

Kronkelt het pad steeds verder omhoog?
Ja, helemaal tot het einde.
Neemt de reis de hele dag in beslag?
Van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat, mijn vriend.

Christina Rossetti’s versregels vormen een korte samenvatting van het leven van hen die het pad dat naar hogere dingen leidt werkelijk volgen. Ondanks de verschillen die men kan ontdekken in de vormen waarin de esoterische leer wordt gepresenteerd – ze nam in iedere eeuw immers een nieuw kleed aan – zien we dat ze het over één punt volstrekt eens zijn: de weg naar spirituele ontwikkeling. Er is één vaste regel die voor de neofiet altijd bindend was en ook nu nog is – de volledige onderwerping van de lagere natuur aan de hogere. Hoe we ook zoeken in de bijbels van ieder volk en iedere beschaving, we vinden slechts één enkele weg – een zware, pijnlijke en moeilijke weg – die de mens naar werkelijk spiritueel inzicht kan voeren. En hoe kan het ook anders, want alle religies en alle filosofieën zijn slechts varianten van de eerste leringen van de Ene Wijsheid, die aan het begin van de cyclus door de planeetgeest aan de mensheid werd meegedeeld.

Steeds weer wordt ons gezegd dat men een waar adept, een ontwikkeld mens, alleen kan worden – niet maken. Er is dus een proces van groei door middel van evolutie, en dat brengt onvermijdelijk een zekere mate van pijn met zich mee.

De belangrijkste oorzaak van pijn ligt hierin dat we voortdurend het blijvende zoeken in het niet-blijvende, en we zoeken niet alleen maar doen ook alsof we het onveranderlijke al hebben gevonden in een wereld waarvan de enige eigenschap die we met zekerheid aan haar kunnen toekennen is dat ze voortdurend verandert, en steeds als we ons verbeelden een vaste greep op het blijvende te hebben, verandert het in onze greep en is pijn het gevolg.

De gedachte van groei houdt ook het idee in van doorbreken; het innerlijke wezen moet voortdurend de schaal of het omhulsel waarin het is opgesloten doorbreken, en dat moet ook met pijn gepaard gaan, geen fysieke, maar mentale en intellectuele.

En zo gaat het in de loop van ons leven; het verdriet dat ons treft is voor ons gevoel altijd precies het ergste dat ons zou kunnen overkomen – het is altijd net dat ene waarvan we denken het onmogelijk te kunnen dragen. Bekijken we het vanuit een ruimer standpunt, dan zien we dat we proberen door onze schaal heen te breken op haar enige kwetsbare punt; dat onze groei, wil het ware groei zijn en niet de som van een reeks aangroeisels, over de hele linie gelijkmatig voortgang moet vinden, zoals het lichaam van een kind groeit, niet eerst het hoofd en dan een hand, misschien gevolgd door een been; maar tegelijk in alle richtingen, regelmatig en onmerkbaar. De mens is geneigd aan elk onderdeel afzonderlijk aandacht te geven en intussen de andere te verwaarlozen. Elke folterende pijn wordt veroorzaakt door de ontwikkeling van een verwaarloosd deel, en die ontwikkeling wordt moeilijker door de gevolgen van de zorg die men aan andere delen heeft besteed.

Het kwaad is vaak het gevolg van overmatige bezorgdheid, en mensen proberen altijd te veel te doen; ze nemen er geen genoegen mee het ergens bij te laten, en altijd alleen dat te doen wat de omstandigheden eisen en niet meer. Ze overdrijven iedere daad en brengen zo karma voort dat in een volgend leven moet worden uitgewerkt.

Een van de meest subtiele vormen van dit kwaad is de hoop op, en het verlangen naar, beloning. Velen laten, al is het vaak onbewust, al hun inspanningen mislukken door deze gedachte aan beloning te koesteren en tot een actieve factor in hun leven te laten worden, waardoor de deur geopend blijft voor zorgen, twijfel, angst, moedeloosheid – mislukking.

Het doel van iemand die naar spirituele wijsheid streeft is om een hoger bestaansgebied te betreden; hij moet een nieuw mens worden, in ieder opzicht volmaakter dan hij nu is, en als hij slaagt, zullen zijn mogelijkheden en vermogens dienovereenkomstig in omvang en kracht toenemen, zoals we ook in de zichtbare wereld zien dat elke trede op de evolutieladder wordt gekenmerkt door een toename van vermogens. Op die manier wordt de adept begiftigd met verbazingwekkende krachten; maar het belangrijkste dat we moeten onthouden is dat deze krachten de natuurlijke begeleiding vormen van het bestaan op een hoger evolutiegebied, zoals de gewone menselijke vermogens de natuurlijke begeleiding vormen van het bestaan op het gewone menselijke gebied.

Veel mensen schijnen te denken dat adeptschap niet zozeer het resultaat is van een fundamentele ontwikkeling als wel van een geleidelijke opbouw; ze schijnen te denken dat een adept iemand is die door een duidelijk omschreven training te ondergaan, bestaande uit het zorgvuldig in acht nemen van een aantal willekeurige gedragsregels, eerst het ene vermogen verwerft en dan een volgende, en dat hij, wanneer hij een bepaald aantal van deze vermogens heeft verworven, daarna een adept wordt genoemd. Op basis van dit onjuiste beeld denken ze dat het eerste wat ze moeten doen om het adeptschap te bereiken het verwerven van ‘vermogens’ is – en helderziendheid en het vermogen het fysieke lichaam te verlaten en een zekere afstand af te leggen, worden het meest fascinerend gevonden.

Aan hen die zulke vermogens voor hun eigen persoonlijke voordeel willen verwerven, hebben we niets te zeggen; ze vallen onder hetzelfde oordeel als al degenen die handelen voor een puur zelfzuchtig doel. Maar er zijn anderen die gevolgen voor oorzaken aanzien, en oprecht denken dat het verwerven van abnormale vermogens de enige weg is naar spirituele vooruitgang. Deze mensen zien onze Theosophical Society slechts als het vlugste middel dat hen in staat stelt in deze richting kennis op te doen, en zien haar als een soort occulte academie, een instelling opgericht om faciliteiten te verlenen voor de opleiding van zogenaamde wonderdoeners. Ondanks herhaalde protesten en waarschuwingen zijn er enkelen in wie dat denkbeeld onuitwisbaar schijnt te hebben postgevat, en ze geven luid uitdrukking aan hun teleurstelling wanneer ze ontdekken dat wat hun tevoren werd gezegd volkomen juist is; dat de Society niet werd opgericht om een nieuwe en gemakkelijke methode te verschaffen voor het verwerven van ‘vermogens’; en dat haar enige doel het opnieuw ontsteken van de toorts van de waarheid is die, behalve voor de zeer weinigen, zo lang gedoofd was, en die waarheid levend te houden door onder de mensen een broederlijke eendracht tot stand te brengen, de enige bodem waarin de goede zaden kunnen groeien. De Theosophical Society wil de spirituele groei bevorderen van iedereen die binnen haar bereik komt, maar haar methoden zijn die van de oude rishi’s (zieners), haar leringen die van de oudste esoterie; ze levert geen gepatenteerde wondermiddelen, die bestaan uit gevaarlijke behandelingen die geen eerlijke heelmeester zou durven gebruiken.

Het schijnt dat er sinds de oprichting van de Theosophical Society verschillende verenigingen zijn gevormd die profiteren van de belangstelling die eerstgenoemde heeft gewekt op het gebied van psychisch onderzoek en die leden proberen te winnen door hen te beloven op een gemakkelijke manier psychische vermogens te verwerven. In India zijn we allang vertrouwd met het bestaan van vele pseudo-asceten van allerlei slag, en we zijn bang dat er in dit opzicht opnieuw gevaar dreigt, zowel in India als in Europa en Amerika.

In dit verband willen we al onze leden en ook anderen die spirituele kennis zoeken, waarschuwen om op te passen voor personen die hen een gemakkelijke methode willen aanbieden om psychische gaven te verwerven. Deze gaven zijn betrekkelijk gemakkelijk te verkrijgen met kunstmiddelen, maar ze verdwijnen zodra de zenuwimpuls is uitgeput. Het ware zienerschap en adeptschap dat gepaard gaat met echte psychische ontwikkeling, gaat nooit verloren wanneer het eenmaal is bereikt.

 


Een verkenning van de theosofie, blz. 54-9

© 2007  Theosophical University Press Agency
Daal en Bergselaan 68, 2565 AG Den Haag